Działania rehabilitacyjne

Wskazywane są często negatywne postawy osób niepełnosprawnych: nastawienie lękowe i zachowawcze, obawa przed ryzykiem, bierność i łatwe ustępowanie przed trudnościami, postawy roszczeniowe, niskie morale pracownicze w zakresie absencji w pracy i poczucia związku z zakładem. Wszystko to, obok czysto ekonomicznych efektów samego systemu i wpływu otoczenia społecznego, można uznać za czynników zainicjowane jeszcze w szkole, a potem pogłębione przez efekty długotrwałego bezrobocia i marginalizację społeczną.

Działania rehabilitacyjne muszą mieć w tej sytuacji dwa wymiary: zawodowy i społeczny. Przygotowanie do podjęcia pracy zawodowej i powrót na rynek pracy, obok uczenia czysto zawodowego, obejmuje znaczący zakres uczenia społecznego. W konstrukcji działań pedagogicznych wiodącą rolą jest sprzężenie uczenia społecznego i czysto zawodowego. Były one lokowane w perspektywie zdobywania konkretnego zawodu i towarzyszyła im odpowiednia konstrukcja nagród. Trwałość ich efektów jednak silnie zależy od utrzymania ciągłości nauka – praca, a ponowna luka może spowodować utratę ich efektów.

Znaczącym czynnikiem ograniczającym szanse osób niepełnosprawnych na wejście na otwarty rynek pracy są istniejące u pracodawców i opinii publicznej stereotypy. Powodują one występowanie sytuacji, gdy pracownicy ukrywają swoją niepełnosprawność, aby nie obniżać swych szans na zdobycie i utrzymanie pracy. U pracodawców natomiast silne są obawy przed osobami niepełnosprawnymi, postrzeganymi jako mniej wydajni i kłopotliwi pracownicy.

W przełamywaniu tych stereotypów duże znaczenie ma odpowiednia info- rmaca, konkursy i zachęty. Jednak ważną rolę w ich trwaniu ma izolacja obu środowisk, od szkół różnego typu, po środowisko pracy. W przełamywaniu stereotypów dotyczących osób niepełnosprawnych u pracodawców duże znaczenie ma jednak doświadczenie bezpośrednie. Stąd silnie podkreślana jest wartość staży i praktyk, nie tylko jako sposobu adaptacji i obniżania kosztów przystosowania do pracy, ale jako podwójnego uczenia się pracodawcy i pracownika. Młodzi niepełnosprawni poznają warunki pracy, z kolei pracodawcy mają możliwość bezpośredniego poznania potencjalnych pracowników. Niemniej przełamywanie stereotypów jest możliwe tam, gdzie nie stoją za nimi takie czynniki, jak niski poziom wykształcenia i przygotowania społecznego młodych osób niepełnosprawnych.

Proces instytucjonalizacji zatrudnienia młodych osób niepełnosprawnych

Socjologiczne definicje pojęcia instytucji ujmująje w kategoriach zespołu nakazów kulturowych i obyczajności, zaaprobowanych społecznie norm i zwyczajów oraz wzorów zachowań, które wiążą się z podstawowymi sferami życia społecznego, na przykład prawem, religią czy rodziną1.

Douglass C. North definiuje instytucje jako wymyślone przez ludzi ograniczenia, które strukturalizują ludzkie interakcje. Składają się z ograniczeń formalnych (na przykład reguł, praw, konstytucji), z ograniczeń nieformalnych (na przykład norm zachowania, konwencji, narzucanych sobie kodów postępowania) i ich charakterystycznych sposobów zabezpieczenia. Razem określa to strukturę bodźców w społeczeństwach, w szczególności w gospodarkach2.

Do ograniczeń regulujących ludzkie interakcje w sferze zatrudnienia należą te, które określają wykonywanie pracy zarobkowej. Pojęcie pracy w toku rozwoju gospodarki ulegało przemianom. W społeczeństwach kapitalistycznych pojęcie pracy zrównano z zatrudnieniem i wynagrodzeniem. Zapłata za pracę stała się głównym źródłem dochodu jednostek, umożliwiającym im zakup dóbr i usług niezbędnych do przeżycia. Wraz z rozwojem modelu państwa opiekuńczego upowszechnił się indywidualny kontrakt pracowniczy, określany jako klasyczny lub tradycyjny – umowa o pracę z pełnymi gwarancjami bezpieczeństwa socjalnego. Transformacja pracy, jaka się dokonała wraz z przejściem od społeczeństwa przemysłowego do poprzemysłowego, rozszerzyła pojęcie pracy na wiele sfer nie mających charakteru zarobkowego, jak na przykład pracę domową kobiet, pracę wolontaryjną3. Zmiany w obszarze pracy łączą się również z upowszechnieniem i rozwojem wielu typów kontraktów, odbiegających od klasycznego stosunku pracy.

Proces instytucjonalizacji zatrudnienia młodych osób niepełnosprawnych cz. II

W analizach instytucjonalnych ważną rolę odgrywa sam proces instytucjonalizacji, czyli zespolenia ludzi i ich wartości z rynkowymi zasadami funkcjonowania gospodarki, pryncypiów politycznych i norm codziennego zachowania. Ludzie stają się wtedy nosicielami działań innowacyjnych. Instytucjonalizacja to nic innego niż forma przekształcania innowacji, w tym innowacji organizacyjnych, w czynności powtarzalne4.

Zdaniem W. Morawskiego instytucje można traktować jako zmienną niezależną, bowiem jej znajomość pozwala przewidywać zachowania ludzkie, tak jak przebieg znanego ceremoniał. W procesie instytucjonalizacji wyróżnia się kilka faz. Są nimi6: źródła innowacji i innowacja (wywołana przez zmianę technologiczną, ustawodawstwo, rynek), uzwyczajnienie, czyli powstanie nowych struktur odpowiedzialnych za pojawiające się problemy, obiektywizacja, czyli działania mające na celu dyfuzję nowych struktur i sedymentacja, czyli trwałe zakotwiczenie się nowych struktur i przyjęcie ich przez aktorów instytucjonalnych.

Kwestie zatrudnienia osób niepełnosprawnych w Polsce w ostatnich latach są obecne w debacie publicznej. Zmiany w ustawodawstwie będące wynikiem zaleceń Unii Europejskiej, ONZ, MOP, OECD, czy kampanie medialne na rzecz zwiększenia „zatrudnialności” mają na celu zmiany w nastawieniu do pracy osób niepełnosprawnych. Istniejąca dotychczas struktura instytucjonalna określająca ramy funkcjonowania systemu zatrudnienia osób niepełnosprawnych w Polsce często jest krytykowana. System rehabilitacji i zatrudnienia osób niepełnosprawnych w Polsce tworzą Warsztaty Terapii Zajęciowej, Zakłady Aktywności Zawodowej, Zakłady Pracy Chronionej i pracodawcy z otwartego rynku pracy. Podkreśla się, że jest to model dysfunkcjonalny, bowiem poszczególne jego ogniwa (a zwłaszcza WTZ, ZPCH7) nie prowadzą do większej aktywności osób niepełnosprawnych na otwartym rynku pracy. Jednocześnie wskazuję się na nadmierne preferencje zatrudnienia na chronionym

Zakłady Aktywności Zawodowej funkcjonują od 2000 roku. rynku pracy, co odbiega od standardów zatrudnienia osób niepełnosprawnych postulowanych w ramach strategii zatrudnienia opracowanej dla państw Unii Europejskiej. Oczywiście niska aktywność zawodowa młodych osób niepełnosprawnych ma także i inne uwarunkowania. W tym artykule skoncentruję się głównie na determinantach instytucjonalnych, ujawnionych w wypowiedziach i działaniach przedstawicieli lokalnych organizacji.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *